بیایید برای لحظهای به گذشتههای نهچندان دور سفر کنیم؛ به دورانی که کنسول بازی صرفاً یک جعبه پلاستیکی خاکستری یا مشکی بود که مثل یک دستگاه پخش ویدیو، مظلومانه و افقی در طبقات زیرین میز تلویزیون جا خوش میکرد. در آن روزگار، سوال عمودی یا افقی؟ معنایی نداشت. همه چیز تابع قانون جاذبه و سطح صاف زمین بود. نینتندوها، سگاها و حتی پلیاستیشن اولیه، همگی برای خوابیدن طراحی شده بودند. اما نقطه عطف این داستان، به آغاز هزاره جدید و ورود آن کنسول سیاه و مرموز سونی، یعنی پلیاستیشن 2 بازمیگردد. Sony با یک حرکت هوشمندانه طراحی صنعتی، و آن لوگوی کوچک چرخان روی درایو دیسک که با یک اشاره انگشت تغییر جهت میداد، به ما فهماند که این دستگاه فقط یک اسباببازی نیست؛ بلکه تکهای از دکوراسیون مدرن اتاق ماست که حق دارد قیام کند و ایستاده بر جهان گیمینگ حکمرانی کند. این ایده جسورانه که شاید در ابتدا صرفاً برای صرفهجویی در فضا یا زیباییشناسی بصری خلق شده بود، حالا به یک استاندارد و البته یک وسواس فکری برای گیمرها تبدیل شده است. با ورود PS5، این بحث به اوج خود رسید. کنسولی که با آن انحناهای سفید و طراحی آیندهنگرانهاش، بیشتر شبیه به یک آسمانخراش مدرن در دبی است تا یک سختافزار بازی. سونی در تمام تبلیغات اولیه، این غول سفید را به صورت عمودی به ما نشان داد، گویی که این، حالت طبیعی و صحیح آن است. اما آیا این صرفاً یک انتخاب زیباییشناختی است یا پای مهندسی و فیزیک هم در میان است؟ آیا ایستاده نگه داشتن این برج تکنولوژی، در درازمدت به قلب تپنده آن آسیب میزند؟ این همان سوالی است که قصد داریم با این مقاله به آن پاسخ دهیم؛ پس اگر میبینید که این سوال در پس ذهن شما نیز نقش بسته و جواب مشخصی برای آن ندارید، در ادامه این مطلب با من و تکسیرو همراه باشید.
افسانه فلز مایع | ترس از خونریزی نقرهای
برای پاسخ به این سوال، باید به اعماق تاریک و درخشان داخل کنسول نفوذ کنیم. بحث و نگرانی اصلی در مورد قرارگیری عمودی PS5، از زمانی بالا گرفت که گزارشهایی نگرانکننده در فضای مجازی دستبهدست شد. داستان از این قرار بود که سونی برای خنک کردن پردازنده قدرتمند این کنسول، به جای استفاده از خمیر سیلیکون سنتی که در نسلهای قبل دیده بودیم، از مادهای پیشرفته و البته خطرناک به نام فلز مایع استفاده کرده است. این ماده که ترکیبی از ایندیم و گالیم است، رسانایی گرمایی فوقالعادهای دارد و حرارت را با سرعتی باورنکردنی از پردازنده به هیتسینک منتقل میکند. اما مشکل اینجاست که این ماده، همانطور که از نامش پیداست، مایع است و برخلاف خمیرهای سفت و چسبناک قدیمی، تحت تأثیر جاذبه زمین قرار میگیرد. شایعات و گزارشهای برخی تعمیرکاران سختافزار حاکی از آن بود که وقتی کنسول را به صورت عمودی قرار میدهید، جاذبه در طولانیمدت باعث میشود این فلز مایع به سمت پایین شره کند. این اتفاق دو فاجعه احتمالی را رقم میزند؛ اول اینکه بخش بالایی پردازنده خالی از مواد خنککننده شده و دچار Hotspots و گرمای بیش از حد میشود؛ و دوم و ترسناکتر اینکه، اگر این فلز رسانا از محفظه خود نشت کند و روی قطعات دیگر مادربرد بریزد، باعث اتصالی و مرگ آنی و بازگشتناپذیر کنسول میشود. این تصویر ترسناک، بسیاری از دارندگان PS5 را دچار وحشت کرد و آنها را وا داشت تا کنسولهایشان را سراسیمه بخوابانند.
مهندسی در برابر جاذبه | واقعیت چیست؟
اما بیایید از هیاهوی اینترنتی فاصله بگیریم و به واقعیت مهندسی نگاه کنیم. سونی شرکتی نیست که محصولی را بدون هزاران ساعت تست و بررسی روانه بازار کند، به خصوص محصولی که پرچمدار برند پلیاستیشن است. مهندسان سونی کاملاً از ماهیت فلز مایع و اثر جاذبه بر آن آگاه بودهاند. به همین دلیل، در طراحی سیستم خنککننده PS5، یک محفظه ایزوله یا همان سد فیزیکی بسیار دقیق در اطراف پردازنده تعبیه شده است. این سد که با فومهای مخصوص و مکانیزمهای آببندی طراحی شده، وظیفه دارد تا فلز مایع را دقیقاً در جای خود حبس کند، فارغ از اینکه کنسول شما ایستاده است، خوابیده است یا حتی وارونه! گزارشهایی که از نشت فلز مایع منتشر شده، اکثراً مربوط به کنسولهایی بوده که یا قبلاً توسط افراد غیرمتخصص باز و تعمیر شدهاند (و در نتیجه پلمپ کارخانه آسیب دیده) و یا ضربات فیزیکی شدیدی خوردهاند که باعث جابجایی هیتسینک شده است. در یک کنسول سالم و پلمپ که از خط تولید خارج شده، احتمال نشت فلز مایع صرفاً به خاطر قرارگیری عمودی، بسیار بسیار ناچیز و نزدیک به صفر است. در واقع، خود مارک سرنی (معمار ارشد PS5 ) و تیمش، سیستم خنککننده عظیم این کنسول را طوری طراحی کردهاند که جریان هوا در هر دو حالت بهینه باشد. فن سانتریفیوژی غولپیکر این دستگاه، هوا را میمکد و از میان پرههای هیتسینک عبور میدهد و برایش فرقی نمیکند که محور چرخشاش عمودی باشد یا افقی.
با این حال، اگر بخواهیم خیلی موشکافانه و وسواسی به قضیه نگاه کنیم، تفاوتهای جزئی دیگری وجود دارد که شاید ربطی به فلز مایع نداشته باشند اما بر تجربه کاربری تأثیر میگذارند. یکی از این موارد، درایو دیسک نوری است. مکانیک درایوهای نوری به گونهای است که معمولاً در حالت افقی، لرزش و نویز کمتری تولید میکنند. وقتی دیسک با سرعت بالا در حالت عمودی میچرخد، نیروهای فیزیکی وارده بر مکانیزم نگهدارنده دیسک کمی پیچیدهتر میشوند و ممکن است در برخی موارد (تأکید میکنم، برخی موارد) باعث ایجاد صدای هوم یا لرزش بیشتری نسبت به حالت افقی شوند. البته این موضوع آسیبی به دیسک یا لنز نمیزند، اما اگر حساسیت زیادی به سکوت دارید، شاید حالت افقی برای لحظاتی که دیسک در حال نصب یا خواندن است، کمی آرامتر باشد. از طرف دیگر، حالت عمودی به دلیل سطح تماس کمتر با میز، معمولاً تبادل حرارتی بهتری با محیط اطراف دارد، البته به شرطی که پایهی (Stand) PS5 را به درستی نصب کرده باشید تا دریچههای هوا مسدود نشوند.
جمعبندی | آرامش خیال در هر زاویه
در نهایت، پاسخ به معمای افقی یا عمودی بیشتر از اینکه یک بحث فنی و حیاتی باشد، به سلیقه شخصی، فضای میز و دکوراسیون اتاق شما برمیگردد. اگرچه تئوری نشت فلز مایع تحت تأثیر جاذبه روی کاغذ درست به نظر میرسد، اما عملکرد مهندسی سونی در ایجاد حفاظهای ایمنی، این ریسک را در دنیای واقعی خنثی کرده است. تا زمانی که کنسول شما ضربه نخورده و پلمپ کارخانه را دارد، قرار دادن آن به صورت عمودی (که حالتی باشکوهتر و نمادینتر است) هیچ خطری برای قطعات داخلی ندارد. با این حال، اگر شما هم جزو آن دسته از افرادی هستید که وسواس فکری رهایتان نمیکند و شبها با کابوس جاری شدن فلز مایع روی مادربرد از خواب میپرید، گذاشتن کنسول به صورت افقی میتواند آرامش روانی را به شما هدیه دهد؛ و در دنیای گیمینگ، آرامش ذهن برای تمرکز بر بازی، از هر چیزی مهمتر است.
